Επιστημονικές Συναντήσεις

Στο πλαίσιo της αρχαιολογικής έρευνας και της Αρχαίας Ιστορίας οι ελληνιστικοί αιώνες αποδίδουν θαυμαστές εικόνες με μεγάλα έργα τέχνης αλλά κυρίως με κατορθώματα παγκόσμιας αξίας, με μεγάλες πόλεις-κοσμοπόλεις, υπερβολικό πλούτο, αξιοθαύμαστη τεχνολογία, ιδιαίτερη καθημερινή ζωή. Στη μεγάλη και θαυμαστή σκηνή της εποχής αυτής η τέχνη του πηλού, τα κεραμικά προϊόντα φαίνονταν μέχρι τις αρχές του 20ου αι. ασήμαντα, ή με περιορισμένο ενδιαφέρον. Όμως στη πορεία του αιώνα αυτού και κάτω από τις ανάγκες μιας νηφάλιας μελέτης των εκτεταμένων ανασκαφών στους μεγάλους αρχαίους χώρους άρχισε να φαίνεται η σημασία της πολυπληθούς αυτής κατηγορίας ευρημάτων με τον Κοινό γενικό χαρακτήρα σε όλη την έκταση του Ελληνιστικού κόσμου, αλλά και το πλήθος των ιδιομορφιών.

Στις πρώτες δεκαετίες του 20ου αι. εμφανίστηκαν οι πρώτες σχετικές μελέτες και δημοσιεύσεις, ενώ το ενδιαφέρον των αρχαιολόγων για τα θέματα της ελληνιστικής Κεραμικής μεγάλωνε. Ωστόσο μέχρι τα μέσα του ίδιου αιώνα και μετά τα βήματα είναι μικρά, όχι όμως ασήμαντα. Οι ανασκαφές της Αμερικανικής Σχολής στην αθηναϊκή αγορά και την ελληνιστική Ανατολή θα δώσουν τις πρώτες και υποδειγματικές μελέτες. Στο τέλος του ίδιου αιώνα το ενδιαφέρον της Ιστορικής επιστήμης για τους ελληνιστικούς αιώνες αποδεικνύεται έντονο και ευρηματικό με τα νέα θέματα που συνεχώς θέτει.

Μία από τις προσπάθειες για την έρευνα και τη μελέτη της Ελληνιστικής Κεραμικής ξεκίνησε το 1986 από την πρωτοβουλία μιας μικρής ομάδας ελλήνων αρχαιολόγων στην ηπειρωτική πρωτεύουσα, τα Ιωάννινα, και ιδιαιτέρως από τους αρχαιολόγους-καθηγητές του πανεπιστημίου των Ιωαννίνων Ε. Μαραγκού και Ι. Παπαποστόλου. Συναντήθηκαν τότε εκεί οι Σ. Δρούγου, Κ. Γραβάνη, Ι. Τουράτσογλου, Κ. Τσάκος, Β. Παππά, J. Papadopoulos, Α. Γιαννικούρη, Β. Πατσιαδά – Μ. Φιλήμονος, Κ. Ρωμιοπούλου, Β. Μητσοπούλου – Λεόν.
Στην πρώτη εκείνη Συνάντηση φάνηκε αμέσως το μεγάλο πλήθος του υπάρχοντος αρχαιολογικού υλικού, αλλά συγχρόνως και τα πολυπληθή επιστημονικά προβλήματα . Αμέσως μετά την Α` Συνάντηση στα Ιωάννινα δημιουργήθηκε η μόνιμη Επιστημονική Επιτροπή για την καλύτερη οργάνωση των επόμενων Επιστημονικών Συναντήσεων: Συμμετείχαν τότε οι Σ. Δρούγου, η Η. Ζερβουδάκη, η Λ. Μαραγκού, ο Ι. Παπαποστόλου και ο Ι. Τουράτσογλου. Πολύ αργότερα αποχώρησαν οι Ε. Μαραγκού και Ι. Παπαποστόλου και συμπεριλήφθηκε στην επιτροπή η Α. Ιντζεσίλογλου. Ο άδικος θάνατος της Η. Ζερβουδάκη το 2008 δημιούργησε ένα μεγάλο κενό στην προσπάθεια των Συναντήσεων και όχι μόνο.

Σε όλες τις Συναντήσεις η Επιτροπή πλαισιώθηκε κάθε φορά από τους προϊσταμένους και μέλη των αντίστοιχων αρχαιολογικών Εφορειών του ΥΠΠΟ, των οποίων η βοήθεια και η συμβολή υπήρξαν τεράστιες. Η οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού, των Πανεπιστημίων της Θεσσαλονίκης, Ιωαννίνων και Αιγαίου καθώς και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης των πόλεων που φιλοξένησαν τις Επιστημονικές Συναντήσεις υπήρξε αποφασιστική. Ιδιαίτερα σημαντικός αποδείχθηκε ο ρόλος της Διεύθυνσης Εκδόσεων του ΤΑΠ του Υπουργείου Πολιτισμού, της οποίας οι υπεύθυνοι και τα μέλη ανέλαβαν την έκδοση των Πρακτικών των Συνεδρίων και των Λευκωμάτων με πρωτοφανές και συγκινητικό ενδιαφέρον.

Ο σύνθετος και πολύπλοκος χαρακτήρας των ελληνιστικών χρόνων καθιστά δύσκολη την μελέτη του αρχαιολογικού υλικού και ιδιαίτερα της Κεραμικής αυτής της εποχής. Για τους λόγους αυτούς από την αρχή υιοθετήθηκαν σαφείς στόχοι στην προσπάθεια που ανέλαβε η Επιστημονική Επιτροπή: Η χρονολόγηση της Κεραμικής αυτής αποδεικνύεται ως πρωταρχική και βασική ανάγκη και για τους λόγους αυτούς ορίζεται, ως απαραίτητη, παράλληλα με τη συλλογή νέου – κυρίως ανασκαφικού – υλικού, η παρουσίαση και επεξεργασία καλά χρονολογημένων συνόλων αγγείων. Στην εξέλιξη των Συναντήσεων στο θεμελιώδες θέμα της χρονολόγησης προστέθηκαν ακόμη τα ερωτήματα και τα προβλήματα των εργαστηρίων, της χρήσης των σκευών κλπ. Βαθμιαία ανεφάνησαν ακόμη τα σύνθετα ερωτήματα της εξάπλωσης των ειδών, του εμπορίου, της τοπικής παράδοσης της τέχνης κλπ., στοιχεία που απασχολούν έντονα την αρχαιολογική έρευνα και ιδιαιτέρως της αρχαίας ελληνικής κεραμική. Η Βιβλιογραφική ενημέρωση καθώς και η Ονοματολογία – Ορολογία για την ελληνιστική Κεραμική υπήρξαν οι επιθυμητοί στόχοι, μολονότι οι εγγενείς -κυρίως οικονομικές- δυσκολίες δεν επέτρεψαν τη συνέχιση και ολοκλήρωσή τους. Παρόλα τά εμπόδια τα προβλήματα αυτά παραμένουν στις επιδιώξεις της Επιστημονικής Επιτροπής.

Στην πραγματικότητα στόχος των Επιστημονικών Συναντήσεων της Ελληνιστικής Κεραμικής δεν υπήρξε η τυπολογία ή ο αριθμός μιας χρονολογίας, αλλά στην τελική σύνθεση των ανασκαφικών και ιστορικών δεδομένων η τεκμηριωμένη γνώση του πολιτισμού αυτής της δραστήριας εποχής, μέσα από την καθημερινή ζωή και την πρακτική της. Μέσα στο ευτελές υλικό αποκαλύπτεται ένας πλούσιος κόσμος, η επικρατούσα «διεθνής» αντίληψη της. Παράλληλα οι Επιστημονικές Συναντήσεις έφεραν στην Ελλάδα συναδέλφους και μελετητές από όλον τον κόσμο, «ελληνίζοντες», αλλά και άλλους Έλληνες, εραστές ενός πολιτισμού που ακόμη σιγοκαίει στα θεμέλια του σύγχρονου κόσμου και πολιτισμού.

Στην πορεία των Συναντήσεων δημιουργήθηκε ένας κύκλος νέων ανθρώπων , οι οποίοι πλαισιώνουν την προσπάθεια της Επιστημονικής Επιτροπής και συμβάλλουν στην έρευνα με νέες ιδέες, γεγονός που μας επιτρέπει να ελπίζουμε ότι το έργο θα συνεχιστεί, η προβληματική του θα εμπλουτιστεί με νέα ερωτήματα και νέο αρχαιολογικό υλικό, έτσι ώστε να αποδίδει η νησίδα αυτή επιστημονικής έρευνας δημιουργικό και χρήσιμο έργο.

Σ. Δ. 2015/2016