Μικρή εισαγωγή

HC-1

Η παραγωγή πήλινων αγγείων και άλλων σκευών, χρήσιμων στην καθημερινή ζωή αποτελεί ένα μεγάλο κεφάλαιο της δραστηριότητας των ελληνιστικών χρόνων αλλά και ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον πεδίο έρευνας της αρχαιολογικής επιστήμης. Το ιδιαίτερα πλούσιο αποτέλεσμα των ανασκαφών στον ελληνικό και ευρύτερα μεσογειακό χώρο σχηματίζει σήμερα ένα τεράστιο υλικό προς αναγνώριση και ερμηνεία. Μολονότι στην πραγματικότητα συνεχίστηκε κατά τόπους η παράδοση της πανάρχαιας αυτής τέχνης και στους ελληνιστικούς χρόνους, λόγοι οικονομικοί, ιστορικοί, κοινωνικοί, δημιούργησαν έναν ξεχωριστό χαρακτήρα στα προϊόντα της ελληνιστικής τέχνης και τούτο κατέστησε την έρευνα τους δύσκολη και απρόσιτη. Η διακόσμηση της επιφάνειας υποχωρεί και κυρίως η απεικόνιση των μύθων, όπως τους γνώριζαν οι αρχαϊκοί και κλασικοί αιώνες. Αντίθετα το πλήθος των προϊόντων σχηματίζουν μεγάλες κατηγορίες οι οποίες κυριαρχούν στις αγορές του ελληνιστικού κόσμου. Τροχήλατα αγγεία, άλλα κατασκευασμένα με μήτρα, άλλα στολισμένα με χρυσά ή κίτρινα και λευκά φυτικά κοσμήματα ή μόνο μελαμβαφή και ερυθροβαφή βρίσκουν τη θέση τους στα τραπέζια των συμποσίων, τις γιορτές των Ιερών ή των ταφικών διαδικασιών και ακόμη στα αμπάρια των πλοίων, που ταξιδεύουν στα λιμάνια της Μεσογείου και της Μαύρης Θάλασσας.

Τα πολύτιμα και τα νέα υλικά, όπως τα μέταλλα, το γυαλί, και το αλάβαστρο αντικατέστησαν σε πολλές περιπτώσεις τον πηλό και έγιναν αφορμή για νέα σχήματα και κατηγορίες σκευών και αγγείων. Τη νέα πολυτέλεια οι τεχνίτες του πηλού προσπάθησαν να τη μιμηθούν, γεγονός που «σφράγισε» πολλές φορές την παραγωγή των αγγείων.

HC-2

Παρά το πλήθος των ευρημάτων η ελληνιστική κεραμική άρχισε να μελετάται συστηματικά μόλις στο β΄ μισό του 20ου αιώνα, μολονότι δεν λείπουν στις προηγούμενες δεκαετίες ορισμένα πολύ σημαντικά και θεμελιώδη έργα, τα οποία οπωσδήποτε άνοιξαν τους δρόμους της έρευνας. Προηγήθηκαν οι θεμελιώδεις εργασίες των H. Thompson, O. Broneer, J. Schäfer για να ακολουθήσουν οι σχετικές δημοσιεύσεις, όπως αυτές της Αμερικανικής Σχολής για την ανασκαφή της Αθηναϊκής Αγοράς του R. Howland, της S. Rotroff και ακόμη του Ph. Bruneau, του J. Morel. Στο τέλος του 20ου αιώνα η έρευνα εντάθηκε με μεγάλες δημοσιεύσεις αρχαιολογικού υλικού, Πρακτικών συνεδρίων με σύνθετους προβληματισμούς και επιμέρους θέματα. Αυξάνεται ο αριθμός των σχετικών ελληνικών δημοσιεύσεων, οι οποίες «απελευθερώνουν» πλούσια αρχαιολογική ύλη και πλουτίζουν σημαντικά την βιβλιογραφία.

Η χρονολόγηση των κατηγοριών και των σχημάτων δημιούργησε μεγάλη συζήτηση και μεθοδολογικές δοκιμές. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλούν σήμερα τα θέματα της Τεχνικής αλλά και της εμπορίας των αγγείων, αφού είναι γνωστό ότι στην ελληνιστική εποχή διαμορφώνονται μεγάλης κλίμακας τεχνολογικά και οικονομικά επιτεύγματα.

Η χρήση της μήτρας επιτρέπει την κατασκευή σύνθετων μορφών αγγείων και σκευών, η εύκολη διακίνηση των προϊόντων δημιουργεί κοινούς τρόπους και συρμούς στην αγορά και την καθημερινή ζωή. Έτσι χωρίς να χάνονται οι τοπικές ιδιομορφίες επικρατούν στις χώρες της Μεσογειακής λεκάνης τα ανάγλυφα αγγεία, τα μελαμβαφή και ερυθροβαφή τροχήλατα με μικρά φυτικά κοσμήματα, οι πολύμορφοι λύχνοι, οι εμπορικοί αμφορείς, τα μικρά μυροδοχεία με τα ποικίλα σχήματα.

Σ. Δ